van maatschappijkritiek tot politically correct:Of wordt een performance door haar avantavantgardistische gehalte niet onvermijdelijk door het idee van verzet en kritiek geschraagd? Is Barney al voorbij de avantgarde? Is in zijn werk het verzet louter tot een vermakelijk verzetje geworden, kunst tot een kunstje? Gaat het nog slechts om het verzetten van de zinnen in plaats van het ontzetten van het bewustzijn? Of beantwoordt Barneys hyperesthetische presentatie van beelden, die vanuit narratief oogpunt volstrekt willekeurig aan elkaar worden geregen, reeds aan een andere logica? Hij wordt klaarblijkelijk niet meer gedreven door de hoop of de wens om zijn publiek aan hun eigen onbewuste drijfveren en vooroordelen uit te leveren, ook al appelleert hij op zijn manier aan het organische. Een emancipatore aandrift lijkt, zeker in de vroege, maar ook nog in de huidige meer technologisch georiënteerde performances, zoals bij Roca, een fundamenteel kenmerk. Dient de performance de deelnemers in laatste instantie niet bewust te maken? Hermann Nitsch is daar duidelijk over. In een interview enkele jaren terug naar aanleiding van zijn aanstelling als professor werd hij bekritiseerd. Niet zozeer op zijn professoraat alswel op de hervertoning van een eerder uitgevoerde Aktion waarin een nogal brute verkrachting van een vrouw door Nitsch wordt geënsceneerd. Op de vraag waarom dit allemaal nu zo nodig moet, antwoordt Nitsch: ""Bewusstmachen befreit". Precies met deze uitspraak verwoordt hij het ethisch imperatief van de moderniteit: de gedachte dat geleidelijk aan verkregen rationeel inzicht de mens vrijer, dat wil zeggen minder afhankelijk zou maken van uiterlijke machten en krachten waaraan zijn gedrag onderworpen is en waaronder hij dientengevolge lijdt. Ondanks de pathetische toonzetting van zijn Aktionen, ondanks de esthetisering van de pathos, van lijden en hartstocht, gaat het Nitsch eigenlijk nog om een utopisch project: de bevrijding van de mens uit de ketens van het irrationele teneinde de rationele, zichzelf beheersende mens te realiseren. De avantavantgardist Nitsch bevestigt met deze intentieverklaring een 2000 jarige traditie die door Plato is ingezet. Diens woordvoerder Socrates hanteerde de stelregel 'ken uzelf' en liet zich in zijn dialogen met geënsceneerde onbenullen motiveren door de gedachte dat kennis onvermijdelijk tot deugdzaam gedrag moet leiden. We weten ondertussen wel beter. Maar toch is dat wat door de Verlichting aan het eind van de 18e eeuw als de essentie van het menselijk bewustzijn wordt gepropageerd het kritische zelfbewustzijn nog steeds het doel van Nitsch' Aktionen, ook de eerder vermelde Aktion voor de Franse ambassade. Zich met name beroepend op Freud en Artaud, hoopt Nitsch dat door zijn pseudorituele Aktionen onbewuste sadomasochistische drijfveren bewust en daarmee beheersbaar worden: kernproeven kunnen vanuit ecologisch oogpunt niet anders dan als een sadomasochistische aandrift worden opgevat. Bij uitstek Nitsch vat zijn kunstpraktijk, geheel in overeenstemming met Aristoteles definitie van de tragedie, dan ook als een louterend ritueel op.

Similar posts: baseball bat